De Locatie

Foto
Naam kerk
Sint Martinuskerk
Straat - nr
Wichmondseweg 17
Postcode
7223 LH
Plaats
Baak
Regio
Achterhoek
Provincie
Gelderland
Website
Sint Martinuskerk
Longitude
6.2295784
Latitude
52.0772358

De Historie

Jaar eerste werken
1892
Historie
  • 1788 - Gebouwd door Abraham Meere in Rooms-Katholieke Schuilkerk "De Liefde" te Amsterdam
  • 1850 - Verplaatst door Hendricus Dominicus Lindsen naar Oude Sint Martinuskerk te Baak
  • 1892 - Verplaatst en verbouwd door firma Gradussen
  • 1960 - Gerestaureerd en uitgebreid door firma J.J. Elbertse & Zn.
Algemeen

Het orgel van de Sint Martinuskerk in Baak (Gld.) heeft een geschiedenis die teruggaat tot 1788. In dat jaar bouwde Abraham Meere een orgel voor de Rooms-Katholieke schuilkerk "De Liefde" in Amsterdam. Het orgel had een manuaal met dertien stemmen en aangehangen pedaal. In 1849/1850 bouwde Hendricus Lindsen een nieuw tweeklaviers orgel voor de kerk.

Het oude werk werd ingenomen en is daarna verkocht aan de parochie te Baak voor de in 1837 in gebruik genomen kerk. Het kerkgebouw werd hiertoe voorzien van een orgelzolder. Vanwege ruimtegebrek werden de grootste 24 pijpen van de Bourdon 16' niet geplaatst. De kerk in Baak is in 1891 vervangen door een nieuwe neogotische kerk, ontworpen door Tepe.

1892 - Overplaatsing orgel

De firma Gradussen kreeg de opdracht voor het overplaatsen van het Meere-orgel. Dit werk werd in 1892 voltooid, waarbij een groot aantal aanpassingen werden aangebracht:

  • er werd een nieuwe, neogotische orgelkas gemaakt. Deze kreeg een plaats op de orgelzolder tegen de noordmuur
  • firma Gradussen plaatste tien pijpen uit het Meere-front opnieuw in het front, maar nu niet sprekend
  • er werd verder een nieuwe windvoorziening aangelegd
  • de klaviatuur werd vernieuwd en
  • de mechanieken werden deels nieuw gemaakt.
  • van het Meere-orgel werd de windlade, het pijpwerk (op twee stemmen na) en een deel van de tractuur overgenomen
  • de Cornet werd vervangen door een Openfluit 8' en
  • de Trompet door een Gamba 8'

Het eindresultaat van de aanpassingen leidde tot een orgel dat, gezien de specifieke aanleg, intonatie en bouwwijze, met recht een "Gradussen-orgel" genoemd mag worden: opnieuw opgebouwd met een historische achtergrond.

1960 - Restauratie

In 1960 is het orgel door firma Elbertse gerestaureerd. Zij plaatsten een vrij pedaal, dat los van het orgel onder het venster aan de westzijde is geplaatst. Dit pedaal bestaat uit één register, een Subbas 16'. Het pedaal was hierna niet langer aangehangen, maar kon door middel van een pedaalkoppel aan het manuaal worden gekoppeld.

In de loop van de tijd is er verschillende keren aan het orgel gewerkt. Daarbij zijn de mechanieken deels gewijzigd en ook zijn verschillende registers geheel of gedeeltelijk vernieuwd.

2021 - Kerk aan eredienst onttrokken

Zoals met zoveel kerken gebeurt, wordt ook deze kerk per 2022 aan de eredienst onttrokken. De gemeente heeft er € 80.000,= voor uitgetrokken om het tot een dorpshuis om te bouwen, ook de provincie draagt een steentje bij. Wat er met het orgel gaat gebeuren is niet bekend.

Orginele dispositie

Het orgel van Meere had als oorspronkelijke dispositie:

  • Manuaal
    • Bourdon 16'
    • Prestant 8'
    • Holpijp 8'
    • Quintadena 8'
    • Octaaf 4'
    • Gemshoorn 4'
    • Roerfluit 4'
    • Quintfluit 3'
    • Octaaf 2'
    • Flageolet 1'
    • Cornet IV sterk (discant)
    • Mixtuur III-VI sterk (gedeeld)
    • Trompet 8'
  • Pedaal
    • Aangehangen
Status orgel
Bespeelbaar

De Dispositie

Bereik
IP/12
Technisch

Na aanpassing:

  • Manuaal omvang: C-f'''
  • Pedaal omvang: C-d'
  • Manuaal: 11
  • Pedaal: 1
  • Aantal (sprekende) registers: 12
  • Toets tractuur: Mechanisch
  • Register tractuur: Mechanisch
  • Windlade: Sleeplade
Hoofdwerk
Bovenwerk
Nevenwerk
Echowerk
Zwelwerk
Manuaal
  • Bourdon 16' (discant)
  • Quintadena 8'
  • Gamba 8' - 1892
  • Open Fluit 8' (discant) - 1892
  • Octaaf 4'
  • Gemshoorn 4'
  • Roerfluit 4'
  • Fluit 2⅔'
  • Octaaf 2'
  • Flageolet 1'
  • Mixtuur-Cornet III sterk
Positief
Onderpositief
Vulstem
Pedaal
  • Subbas 16' (1960)
Koppelingen
  • Pedaalkoppel (1960)
Accessoires
Speelhulp

Media kerk en orgel

Publicaties-oud
Publicaties
Foto's

Video

Bronnen

Bronnen/literatuur
  • Piet Bron - Orgbase.nl
  • Willemijn Hissink - Orgelsite.nl
  • Jos Mijland - organist
  • Het orgel in de R.K. St. Martinuskerk te Baak / H. Berendsen. - Stencil, 2000
  • Oude orgels in Oost-Gelderland / J.F. van Os. - Elburg : Stichting Nationaal Historisch Orgelmuseum, 2003
  • Het historische orgel in Nederland 1886 - 1894 / Hans Fidom (eindred.). - Amsterdam : Stichting NIvO, 2007. - (Encyclopedie Het Historische Orgel in Nederland ; 12)
  • OmroepGelderland.nl

Recordinfo

Laatste updater
ID-nr
5
ID-code
NDT6H
Datum aanmaak
2020-12-26 15:09:52
Aangepast
2022-01-20 19:26:44
Opgevraagd