De Locatie

Foto
Naam kerk
Kerk van de Heilige Antonius van Padua
Straat - nr
Notaris Stephanus Roesstraat 37a
Postcode
6645 AD
Plaats
Winssen
Regio
Maas en Waal
Provincie
Gelderland
Website
Kerk van de Heilige Antonius van Padua
Longitude
5.707402
Latitude
51.8831144

De Historie

Jaar eerste werken
1867
Historie
  • 1840 - Nieuwbouw door Franciscus Cornelis Smits
  • 1867 - Overplaatsing en wijziging door firma Gradussen
  • 1939 - Verplaatsing en wijziging door Theodorus Nöhren jr.
  • 1985 - Restauratie door firma Verschueren Orgelbouw
Algemeen

Het orgel is oorspronkelijk in 1840 door F.C. Smits gebouwd voor de parochiekerk Sint Antonius van Padua in Winssen, toen nog een middeleeuws kerkje bestaande uit een eenbeukig schip met een hoger priesterkoor. Het werd opgeleverd als tweeklaviers instrument, verdeeld over een hoofdwerk (manuaal II) met acht stemmen en een onderpositief manuaal I) met vijf stemmen. Het pedaal was aangehangen aan het hoofdwerk. het geheel werd in een orgelkast geplaatst die met fijn snijwerk werd verfraaid. In dit kleine kerkje, waar het orgel ongeveer een kwart eeuw dienst heeft gedaan, moet het grootse instrument een enorme indruk hebben gemaakt.

In 1861-'62 werd de kerk vervangen door een groter, neo-gotisch kerkgebouw die op dezelfde plaats werd gebouwd als de oude kerk.

Omdat zich intussen in Winssen de firma Gradussen (Gradus Gradussen en zonen Willem en Hendrik) had gemanifesteerd als orgelbouwer, krijgen zij als lokale aannemer de opdracht het oude orgel naar de nieuwe kerk over te brengen.

1867 - Verhuizing en aanpassingen

Het orgel werd uiteindelijk in 1867 door firma Gradussen in de nieuw gebouwde kerk geplaatst en hierbij brachten zij ook wijzigingen aan. De klavieren werden naar de voorzijde van het orgel gebracht in verband met de samenwerking tussen organist en koor/dirigent. Hiertoe werd het orgel door hen verhoogd.

Technisch gezien was het een grote prestatie om met behoud van zoveel mogelijk oude onderdelen een nieuwe opzet te realiseren. Nieuw gemaakt werden de windvoorziening, de hand- en voetklavieren, de orgelbank en een aantal kleine onderdelen. De dispositie bleef ongewijzigd en het orgel bevond zich na alle aanpassingen, tegen de torenmuur op een houten balkon.

1939 - Wederom verhuizing

Vlak voor WOII moest de neo-gotische kerk wijken voor alweer een nieuw gebouw: de huidige kerk die in 1939 werd opgeleverd. Het orgel verhuisde mee en werd tevens summier hersteld door de Nijmeegse orgelmaker Theodorus Nöhren junior, voorheen gevestigd in Roermond. Nöhren verving de tinnen frontpijpen door nieuwe van zink. De toonhoogte werd verhoogd door de toen gangbare toonhoogte.

Of het verdwijnen van twee tongwerken aan Nöhren moet worden toegeschreven is niet duidelijk. Misschien waren de Klairon 4' en de Kromhoorn 8' al eerder opgeruimd tijdens een periode, waarin men er totaal andere klankidealen op na hield.

1984 - Restauratie

Door slijtage en de invloed van de moderne verwarming begon het oude orgel in de loop der zestiger jaren steeds ernstiger tekenen van verval te vertonen: een restauratie was geboden. In 1970 presenteerde drs. J.J. (Hans) van der Harst een onderzoeksrapport waarin de gehele toestand van het orgel werd beschreven. Op basis van dit rapport maakte orgelbouwer Verschueren uit Heythuysen een restauratieplan waardoor het orgel in een algeheel herstel zou worden voorzien.

Het duurde tot oktober 1981 tot de Rijksdienst voor Monumentenzorg een geldelijke toezegging deed, de plannen konden nu vaste vormen gaan aannemen.

In 1984 kreeg firma Verschueren de opdracht tot restauratie, welke in juni 1985 gereed kwam. De restauratie gebeurde in de werkplaats van Verschueren. De windladen, mechaniek en pijpwerk werd ter plekke onder handen genomen. verwormde delen van het snijwerk werden hersteld door firma Soetekouw te Leeuwen en De Wit te Waddinxveen. Firma Elbers uit Winssen verzorgde het schilderwerk aan de kas.

Uitgevoerde werkzaamheden:

  • zinken frontpijpen vervangen door mooie tinnen exemplaren;
  • nieuwe zijwangen;
  • nieuwe muzieksymbolische bekroning op de middentoren;
  • herplaatsing van het binnenwerk;
  • herstelling van de oude intonatie;
  • de klaviatuur van 1862 werd gehandhaafd zodat de fase Gradussen ook in dit opzicht herkenbaar is gebleven;
  • de registerplaatsjes en een deel van de knoppen werden naar het oude voorbeeld nieuw vervaardigd;
  • het toetsbeleg van de ondertoetsen van de manualen is vernieuwd;
  • naar authentieke mensuren en andere details zijn de Klairon 4'en de Kromhoorn 8' weer in het orgel geplaatst.

Hierna verkeerde het orgel weer in de opzet van 1840 teruggekregen.

De werkzaamheden werden begeleid door dhr. O.B. Wiersma, rijksadviseur voor orgels, en dhr. J.J. (Hans) van der Harst

Opvallend is het ontbreken van een manuaalkoppel. Er is wel een registerknop voor aanwezig, maar deze is loos.

1987 - Plaatopname door Cor van Wageningen

Op 26 oktober 1987 is in de Sint Antonius van Paduakerk te Winssen opnamen gemaakt van de orgelbespeling door Cor van Wageningen. De langspeelplaat is in een beperkte oplage gedrukt  en bevat op kant B de werken Pastorale in F (J.S. Bache) en Pièce symphonique (C.A. Franck).

2020 - Kerksluiting

Op zondag 5 januari 2020 werd de laatste viering gehouden in de kerk, die daarna vanwege teruglopend kerkbezoek, de deuren sloot.

De kerk zal worden omgebouwd tot appartementen. Wat in de toekomst de bestemming van het orgel zal zijn, is niet bekend.

Orginele dispositie
Status orgel
In onbruik geraakt

De Dispositie

Bereik
IIp/13
Technisch
  • Manuaal omvang: C-f'''
  • Pedaal omvang: C-d'
  • Manuaal: 8
  • Positief: 5
  • Pedaal: Aangehangen
  • Aantal (sprekende) registers: 13
  • Toets tractuur: Mechanisch
  • Register tractuur: Mechanisch
  • Windlade: Sleeplade
  • Stemtoonhoogte: a' = 415 Hz
  • Stemmingstemperatuur: Evenredig zwevend
  • Winddruk: 75 mm
Hoofdwerk
  • Prestant 8'
  • Holpijp 8'
  • Prestant 4' (B/D)
  • Fluit 4' (gedekt)
  • Octaaf 2' (oud)
  • Mixtuur II sterk (bevat geen quinten)
  • Trompet 8' (B/D) (oud)
  • Klairon 4' (nieuw)
Bovenwerk
Nevenwerk
Echowerk
Zwelwerk
Manuaal
Positief
Onderpositief
  • Holpijp 8' (B/D) (oud, groot octaaf van eiken, vrij enge mensuur)
  • Fluit Travers 8' (discant) (oud, halfronde originele opsneden)
  • Fiool 8' (discant) (oud)
  • Fluit 4' (B/D) (oud, bas gedekt, zeer enge mensuur, discant open)
  • Kromhoorn 8' (B/D) (nieuw)
Vulstem
  • Mixtuur II sterk
    • C: 1' - ½'
    • c°: 1' - 1'
    • c': 2' - 1'
    • c'': 4' - 2'
Pedaal
  • Aangehangen
Koppelingen
  • Loze knop
Accessoires
  • Loze knop
Speelhulp

Media kerk en orgel

Publicaties-oud
Publicaties
Foto's

Video

Bronnen

Bronnen/literatuur
  • Piet Bron - Orgbase.nl
  • Heringebruikname van het gerestaureerde orgel in de parochiekerk van de Heilige Antonius van Padua te Winssen, zondag 2 juni 1985 / J.J. van der Harst. - Winssen : Parochiebestuur H. Antonius van Padua, 1985
  • Negen jaar restauratiewerk aan Smits-orgels / Jan Jongepier. - In: Het Orgel, jrg. 86 nr. 4, april 1990
  • De orgelbouwers Smits : enkele aspecten van hun leven en werk / Angeline Augustus, Johan Zoutendijk [red.]. - [S.l.] : Het Brabantse Orgel, [1994]
  • Het historische orgel in Nederland 1840 - 1849 / Peter van Dijk (eindred.). - Amsterdam : Stichting NIvO, 2002. - (Encyclopedie Het Historische Orgel in Nederland ; 6)
  • De orgelmakers Smits te Reek (bij Grave) / J.G.P.G. Boogaarts. - Zutphen : WalburgPers, 2017
  • Orgel St. Andreaskerk Weurt, St. Andreasparochie Weurt 1980, drs. J.J. van der Harst
  • Smitsorgel Winssen, St. Anthonius van Paduaparochie 1985 - drs. J.J. van der Harst

Recordinfo

ID-nr
78
ID-code
44IQ43W
Datum aanmaak
2021-07-06 08:45:58
Datum update
2021-08-06 15:31:22
Opgevraagd